Nguy cơ tổn thương gan khi sử dụng thuốc hạ sốt – giảm đau quá liều

Paracetamol là loại thuốc hạ sốt – giảm đau phổ biến nhất và thân quen với nhiều gia đình. Tuy nhiên việc dùng Paracetamol phải thật thận trọng và đúng chỉ định vì nguy cơ tổn thương gan khi sử dụng thuốc hạ sốt – giảm đau quá liều.

Paracetamol là thuốc gì?

Paracetamol hay còn được gọi là Acetaminophen. Cả 2 cái tên này đều bắt nguồn từ tên gốc Para-acetylaminophenol. Đây là thuốc cơ bản nhất trong điều trị các cơn đau từ nhẹ đến trung bình, đồng thời thuốc còn có tác dụng hạ sốt.

Thuốc hạ sốt – giảm đau Paracetamol

Paracetamol được khuyến cáo sử dụng rộng rãi hầu như cho mọi đối tượng bệnh nhân. Thuốc sử dụng được cho cả người lớn, trẻ em, phụ nữ có thai và cho con bú.

Đây là thuốc thuộc danh mục không cần kê đơn. Người dân có thể tự do mua ở tất cả các hiệu thuốc trên toàn quốc. Ở thị trường Việt Nam có tới hàng trăm biệt dược với tên gọi khác nhau nhưng cùng chứa chung hoạt chất chính là Paracetamol. Một số thương hiệu nổi tiếng như Panadol, Tatanol, Partamol, Hapacol, Bakidol, Efferalgan…vv.

Chính vì sự tiện lợi và phổ biến của Paracetamol nên số lượng người sử dụng loại thuốc này là rất lớn.

Nguy cơ tổn thương gan khi sử dụng thuốc hạ sốt – giảm đau quá liều

Ngay sau khi uống, Paracetamol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Thuốc đạt tới đỉnh cao trong máu khoảng 30 đến 60 phút. Thuốc phân bố nhanh và đồng đều ở các mô trong cơ thể. Paracetamol được chuyển hóa chủ yếu ở gan thanh nhiều chất khác nhau, trong đó có một chất gọi là NAPQI.

NAPQI là chất độc với tế bào gan. Tuy nhiên nếu chỉ với một lượng nhỏ NAPQI sẽ được khử độc bằng glutathion do gan tiết ra và đào thải ra nước tiểu và mật. Khi dùng quá liều Paracetamol, lượng NAPQI sinh ra nhiều, vượt quá khả năng khử độc của glutathion. Các tế bào gan sẽ bị tổn thương hàng loạt.

Theo Tạp chí Gan mật Thế giới (World Journal of Hepatology), ngộ độc gan do thuốc là nguyên nhân phổ biến gây ra tổn thương gan cấp. Và Paracetamol là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngộ độc gan do thuốc. Mỗi năm thế giới có hơn 50% tổng số trường hợp suy gan cấp liên quan đến quá liều Paracetamol.

Nguyên nhân quá liều thuốc hạ sốt – giảm đau Paracetamol

Nhiều người có tâm lý nóng lòng muốn thuyên giảm nên người dùng vượt ngưỡng khuyến cáo của nhà sản xuất. Khoảng cách dùng thuốc giữa 2 lần dùng là quá ngắn, không đảm bảo thời gian.

Một số người sử dụng nhiều loại thuốc nhưng đều chứa chung một hoạt chất là Paracetamol nên tổng liều được cộng dồn lại gây quá liều.

Ngoài ra có những người sử dụng Paracetamol kéo dài mạn tính gây tích lũy dần chất độc.

Những yếu tố làm tăng độc tính của Paracetamol

Người bị suy gan, suy dinh dưỡng, người nghiện rượu mạn tính, người có cơ địa di truyền, người đang dùng chung các thuốc có khả năng gây tăng men gan khác, người cao tuổi…vv là những yếu tố nguy cơ làm tăng độc tính của Paracetamol

Biểu hiện tổn thương gan khi sử dụng thuốc hạ sốt – giảm đau quá liều

Biểu hiện lâm sàng của ngộ độc gan cấp do Paracetamol phụ thuộc vào thời điểm người bệnh đến cấp cứu và lượng thuốc đã uống. Có thể chia các biểu hiện thành bốn giai đoạn: giai đoạn khởi đầu, giai đoạn tổn thương gan, giai đoạn suy gan, giai đoạn hồi phục.

Giai đoạn khởi đầu:

Xảy ra trong vòng 24 giờ đầu sau khi uống. Người bệnh có thể không xuất hiện triệu chứng hoặc triệu chứng không đặc hiệu như chán ăn, buồn nôn, nôn ói, vã mồ hôi…

Giai đoạn tổn thương gan:

Xảy ra 24 – 48 giờ sau khi uống. Người bệnh có các biểu hiện như đau bụng, căng tức vùng hạ sườn phải. Xét nghiệm các chỉ số men gan (như GOT, GPT, bilirubin) tăng, thời gian đông máu kéo dài.

Phần lớn người bệnh sẽ không tiến triển quá giai đoạn này, nhất là những người đến viện sớm và được sử dụng thuốc để giải độc kịp thời.

Giai đoạn suy gan:

Thường xảy ra 3 – 5 ngày sau uống thuốc. Đặc trưng là sự tái xuất hiện và nặng hơn của tình trạng buồn nôn, nôn ói kèm theo mệt mỏi. Xuất hiện vàng da và những triệu chứng hệ thần kinh trung ương như lú lẫn, ngủ gà, hôn mê. Men gan tăng cao. Ngoài ra, có thể kèm thêm các biểu hiện như bị suy thận, hạ đường huyết, rối loạn đông máu, bệnh não do gan.

Dấu hiệu vàng da khi sư dụng quá liều Paracetamol
Giai đoạn hồi phục:

Nếu người bệnh được xử trí kịp lúc thì chức năng gan sẽ hồi phục hoàn toàn. Trường hợp ngộ độc nặng không được điều trị, người bệnh có thể bị tử vong trong vòng 4 – 18 ngày.

Xử trí khi khi sử dụng thuốc hạ sốt – giảm đau quá liều

Cần chuyển ngay bệnh nhân đến bệnh viện để điều trị càng sớm càng tốt. Có thể sử dụng các thuốc giải độc đặc hiệu của Paracetamol như N-acetylcystein tĩnh mạch hoặc đường uống, nếu có thể trước giờ thứ mười.

Phòng tránh tổn thương gan khi sử dụng thuốc hạ sốt – giảm đau

Liều khuyến cáo paracetamol ở người trưởng thành từ 500 – 1000 mg/lần. Mỗi lần dùng cách nhau 4 – 6 giờ và không quá 4g/24 giờ.

Ở trẻ em, liều khuyến cáo từ 10 – 15 mg/kg/lần. Mỗi lần dùng cách nhau 4 – 6 giờ và không quá 50 – 70 mg/kg/24 giờ.

Người trưởng thành uống một liều cấp >150 mg/kg hoặc > 7.5 g có thể coi như bị ngộ độc, mặc dù liều tối thiểu gây tổn thương gan có thể dao động từ 4 – 10g. Trẻ em uống liều cấp từ 120mg/kg – 150mg/kg có thể gây ngộ độc gan.

Ở những bệnh nhân uống kéo dài mạn tính, liều > 4g/ngày có thể gây ra tình trạng ngộ độc trên lâm sàng.

Không uống Paracetamol ngay sau khi uống rượu và tránh uống rượu trong thời gian uống thuốc.

Không được tự ý uống Paracetamol kéo dài trên 10 ngày ở người lớn và trên 5 ngày ở trẻ em.

Cần phải hạn chế sử dụng hoặc giảm liều ở nhóm đối tượng như người bị suy gan, suy dinh dưỡng, người nghiện rượu, người cao tuổi…vv

Quý bệnh nhân có nhu cầu tư vấn sức khỏe trực tuyến, xin hãy liên hệ với Bác sĩ Luân. Số điện thoại/Zalo 0395621593 hoặc Fanpage Bác sĩ Luân – Bệnh viện Yên Lạc để được hỗ trợ.

Bác sĩ Nguyễn Văn Luân

Viết một bình luận